Çalışıyoruz, Peki Ne İşe Yarıyoruz? Tırışkadan İşler Üzerine

Takvim dolu, toplantılar arka arkaya, gelen kutusu hiç boşalmıyor, her gün kontrol bile edilmeyen onlarca prosedür dolduruluyor fakat bütün bu hareketlilik gerçekten yararlı bir sonuç üretiyor mu? İşte Tırışkadan İşler kitabı, yoğun görünmek ile anlamlı bir iş yapmak arasındaki rahatsız edici mesafeyi sorgulamaya açıyor.
Tırışkadan İşler Nedir?
David Graeber’in yaklaşımı, işi yapan kişinin dahi varlık nedenini açıklamakta zorlandığı meslekleri ve görevleri tartışır. Buradaki mesele, bir işin yorucu, sıkıcı veya düşük ücretli olması değildir. Ağır koşullarda yapılan bir çalışma açık ve gerekli bir ihtiyacı karşılayabilir. Buna karşılık konforlu bir ofis işi, çalışanının gözünde hiçbir gerçek fayda üretmeyebilir.
Dolayısıyla Tırışkadan İşler, “sevmediğimiz bütün işler” anlamına gelmez. Temel ayrım, çalışma koşullarından çok görevin gerekliliğiyle ilgilidir: İş ortadan kalktığında müşteriler, çalışma arkadaşları veya toplum açısından kayda değer bir eksiklik oluşacak mı? Eğer yapılan iş bugün ortadan kalksa bundan olumsuz anlamda etkilenen kişiler yoksa Graeber'a göre o iş tırışkadan işler kategorisindedir.

Bir İş Neden Anlamsız Hâle Gelir?
Gereksiz işler çoğu zaman tek bir çalışanın tercihinden değil, işleyiş biçiminden doğar. Kurumsal hiyerarşi büyüdükçe raporun raporu, toplantının hazırlık toplantısı ve kimsenin kullanmadığı takip tabloları üretilebilir. Burada amaç somut bir sorunu çözmekten uzaklaşıp verimlilik görüntüsünü korumaya dönüşür.
Çalışıyor gibi görünme baskısı da iş hayatında anlamsızlık hissini besler. Sonuç yerine masada geçirilen süre, gönderilen e-posta veya düzenlenen sunum önem kazandığında çalışanlar gerçek ihtiyaçlara değil, görünür meşguliyete odaklanabilir.
Graeber'in Tanımladığı Beş İş Türü
Graeber’in çerçevesindeki beş tür, modern çalışma hayatındaki farklı işlev bozukluklarını görünür kılar:
Uşaklar: Başkasının önemli görünmesini sağlayan görevleri yürütür.
Tetikçiler: Varlığı çoğunlukla rakip kurumların benzer rolleri sürdürmesine bağlı işleri yapar.
Yama yapıcılar: Kalıcı biçimde çözülebilecek sorunları tekrar tekrar düzeltir.
Kutu işaretleyiciler: Yapılmış izlenimi vermek için form, rapor veya prosedür üretir.
İş dağıtıcılar: Gereksiz görevler oluşturur ya da zaten çalışabilen insanları fazladan denetler.
Bu kategoriler, her unvanın kendiliğinden anlamsız olduğu anlamına gelmez. Aynı görev, kurumun ihtiyacına ve ortaya çıkan sonuca göre farklı bir değer taşıyabilir.
Anlamsız Çalışmanın Bireysel ve Toplumsal Bedeli
Kişi yaptığı işin bir karşılığı bulunmadığını düşündüğünde motivasyonunu korumakta zorlanabilir. Sürekli meşgul olup hiçbir şeyi ilerletememe hissi; işte anlam arayışını, aidiyeti ve kişisel yeterlilik algısını zedeleyebilir. Bu gerilim, yoğunlukla birleştiğinde tükenmişlik deneyimini ağırlaştırabilir.
Toplumsal açıdan sorun, zamanın ve emeğin hangi ihtiyaçlara ayrıldığıdır. Fayda üretmeyen süreçler devam ederken bakım, eğitim, üretim veya doğrudan hizmet gibi gerekli görülen alanların değeri yalnızca unvan ve kurumsal görünürlük üzerinden ölçülemez.
Daha Anlamlı Bir Çalışma Düzeni Mümkün mü?
Anlamlı çalışma için ilk adım, her göreve basit bir soru yöneltmektir: “Bu yapılmadığında ne eksiliyor?” Açık bir cevap bulunamıyorsa süreç sadeleştirilebilir, yetki çalışanlara devredilebilir veya görev gerçek bir ihtiyaca göre yeniden tasarlanabilir.
İş hayatının geleceğini tartışırken maaş, unvan ve yoğunluk tek ölçüt olmamalı. Üretilen fayda, çalışanın özerkliği ve işin insanlar üzerindeki etkisi birlikte değerlendirilmelidir. Daha dolu takvimler değil, neden yapıldığı anlaşılabilen işler daha sağlıklı bir çalışma düzeninin temelini oluşturur.
Tırışkadan İşler Hakkında Hap Bilgiler:
Tırışkadan işler ile düşük ücretli işler aynı şey değildir. Düşük ücret, emeğin karşılığıyla; tırışkadan işler ise yapılan işin anlamı ve gerekliliğiyle ilgilidir. Bir iş düşük ücretli olsa da toplumsal açıdan vazgeçilmez olabilir.
David Graeber’e göre tırışkadan işler, kurumsal hiyerarşi, statü arayışı ve sürekli meşgul görünme ihtiyacı nedeniyle, gerçek bir fayda sağlamasalar bile varlıklarını sürdürür.
Graeber'e göre ekonomik güvencesizlik, insanları istemedikleri çalışma koşullarına bağımlı kılar. Evrensel Temel Gelir ise bireylere işlerinden ayrılabilme ve zamanlarını nasıl değerlendireceklerine karar verebilme özgürlüğü sunabilir.




Yorumlar